تحویل پروژه سایت؛ چک‌لیست کارفرما

تحویل پروژه سایت فقط به این معنی نیست که طراح یا شرکت طراحی سایت، آدرس سایت را برای کارفرما ارسال کند و پروژه تمام شود. در زمان تحویل، باید مشخص باشد سایت دقیقاً با چه امکاناتی تحویل شده، چه دسترسی‌هایی در اختیار کارفرما قرار گرفته، چه بخش‌هایی تست شده و برای مدیریت و نگهداری سایت در آینده چه اطلاعاتی باید در دسترس باشد.

یک چک‌لیست تحویل سایت می‌تواند از بسیاری از سوءتفاهم‌های بعدی جلوگیری کند. کارفرما با بررسی این موارد می‌تواند مطمئن شود چیزی که برای آن هزینه کرده، از نظر محتوایی، فنی و اجرایی واقعاً آماده استفاده است.

تحویل سایت دقیقاً شامل چه چیزهایی است؟

بسته به نوع پروژه، تحویل سایت می‌تواند شامل چند بخش مختلف باشد:

• نسخه نهایی سایت
• دامنه و تنظیمات مربوط به آن
• هاست یا سرور
• پنل مدیریت سایت
• دسترسی‌های فنی موردنیاز
• فایل‌ها و دارایی‌های گرافیکی
• محتوا و صفحات
• افزونه‌ها یا ابزارهای مورد استفاده
• تنظیمات سئو و ابزارهای تحلیلی
• مستندات و آموزش مدیریت سایت
• نسخه پشتیبان
• توافق مربوط به پشتیبانی و اصلاحات

البته همه این موارد برای تمام پروژه‌ها یکسان نیستند. مهم این است که موارد تحویل، متناسب با قرارداد و امکانات واقعی سایت مشخص شوند.

قبل از تحویل نهایی، سایت را مثل یک کاربر بررسی کنید

یکی از اشتباهات رایج این است که کارفرما فقط صفحه اصلی را می‌بیند و با ظاهر کلی سایت تصمیم می‌گیرد پروژه آماده است.

در حالی که بسیاری از مشکلات ممکن است در صفحات داخلی، فرم‌ها، نسخه موبایل یا فرایندهای خاص سایت دیده شوند.

بهتر است قبل از تأیید نهایی، چند مسیر اصلی سایت را از دید یک کاربر واقعی امتحان کنید.

۱. صفحات اصلی سایت را بررسی کنید

ابتدا فهرستی از صفحات اصلی تهیه کنید و مطمئن شوید همه آن‌ها وجود دارند.

برای مثال:

• صفحه اصلی
• درباره ما
• تماس با ما
• خدمات
• صفحات محصولات
• وبلاگ
• صفحات دسته‌بندی
• صفحات فرود
• قوانین و شرایط

مهم است که فقط وجود صفحه را بررسی نکنید؛ محتوای آن نیز باید با چیزی که در پروژه توافق شده مطابقت داشته باشد.

۲. لینک‌های سایت را امتحان کنید

چندین لینک داخلی سایت را به‌صورت دستی باز کنید و ببینید آیا همه آن‌ها به صفحه درست هدایت می‌شوند یا خیر.

مواردی مثل منوی اصلی، لینک‌های داخل محتوا، دکمه‌ها، لینک تماس، لینک شبکه‌های اجتماعی و لینک‌های فوتر را نیز بررسی کنید.

یک لینک اشتباه ممکن است در نگاه اول مشکل بزرگی به نظر نرسد، اما اگر در مسیر اصلی کاربر قرار گرفته باشد، می‌تواند تجربه استفاده از سایت را مختل کند.

۳. فرم‌های سایت را حتماً تست کنید

فرم تماس یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی است که نباید صرفاً به دلیل ظاهر درست آن را تأیید کرد.

یک بار فرم را واقعاً پر کنید و ببینید:

• آیا فرم ارسال می‌شود؟
• آیا پیام موفقیت نمایش داده می‌شود؟
• آیا اطلاعات به مقصد تعیین‌شده می‌رسد؟
• آیا فیلدهای ضروری به‌درستی کنترل می‌شوند؟
• آیا پیام خطا برای اطلاعات ناقص نمایش داده می‌شود؟

فرم‌های سایت بهتر است هم از نظر عملکرد و هم از نظر تجربه کاربری بررسی شوند.

۴. نسخه موبایل را جداگانه بررسی کنید

اینکه سایت در کامپیوتر خوب به نظر می‌رسد، به معنی آماده بودن نسخه موبایل نیست.

چند صفحه مهم را با موبایل بررسی کنید و به موارد زیر توجه داشته باشید:

• متن‌ها خوانا هستند؟
• دکمه‌ها به‌راحتی قابل لمس هستند؟
• منوی موبایل درست باز می‌شود؟
• تصاویر از صفحه بیرون نمی‌زنند؟
• فرم‌ها در صفحه کوچک قابل استفاده هستند؟
• جدول‌ها و بخش‌های مختلف به‌هم نمی‌ریزند؟

بهتر است این بررسی را روی چند اندازه صفحه مختلف انجام دهید، نه فقط یک گوشی.

۵. سرعت سایت را بررسی کنید

سرعت سایت را نباید فقط با حس شخصی سنجید. ابزارهای سنجش عملکرد وب می‌توانند اطلاعات دقیق‌تری درباره سرعت و برخی شاخص‌های فنی ارائه کنند. برای نمونه، PageSpeed Insights یکی از ابزارهای شناخته‌شده برای بررسی عملکرد صفحات وب است.

با این حال، یک عدد به‌تنهایی نباید معیار تصمیم‌گیری درباره تحویل پروژه باشد. مهم این است که مشکلات مهم عملکردی شناسایی و در صورت توافق، برطرف شده باشند.

۶. ظاهر سایت را با طرح یا توافق اولیه مقایسه کنید

اگر برای پروژه طراحی اولیه یا نمونه تأییدشده وجود داشته، نسخه نهایی را با آن مقایسه کنید.

مواردی مثل:

• رنگ‌ها
• فونت‌ها
• فاصله‌ها
• تصاویر
• چیدمان بخش‌ها
• دکمه‌ها
• هدر و فوتر
• نسخه موبایل

را بررسی کنید.

البته هر تغییری که در طول پروژه با توافق طرفین انجام شده، باید در نسخه نهایی ملاک قرار بگیرد؛ نه صرفاً طرح اولیه.

۷. محتوای سایت را بررسی کنید

اشتباه تایپی، اطلاعات قدیمی یا محتوای ناقص ممکن است در زمان طراحی نادیده گرفته شود.

قبل از تحویل نهایی، موارد زیر را بررسی کنید:

• نام و مشخصات کسب‌وکار
• شماره‌های تماس
• آدرس
• ساعات کاری
• توضیحات خدمات
• قیمت‌ها در صورت وجود
• تصاویر
• متن صفحات
• اطلاعات تماس در فوتر

۸. اطلاعات سئو را بررسی کنید

اگر سئو بخشی از قرارداد بوده، کارفرما باید مشخص کند دقیقاً چه مواردی تحویل داده شده است.

برای مثال:

• عنوان صفحات مهم
• توضیحات متا در صورت توافق
• ساختار URLها
• ساختار هدینگ‌ها
• تصاویر و متن جایگزین در صورت توافق
• نقشه سایت
• تنظیمات مربوط به ایندکس
• اتصال ابزارهای تحلیلی و کنسول جستجو در صورت توافق

نکته مهم این است که تحویل سایت با تضمین رتبه در نتایج جستجو یکسان نیست. سئو یک فرایند ادامه‌دار است و باید تعهدات مربوط به آن دقیقاً در قرارداد مشخص شده باشد.

۹. دسترسی پنل مدیریت را تحویل بگیرید

اگر سایت دارای سیستم مدیریت محتواست، کارفرما باید دسترسی مدیریتی متناسب با نیاز خود را دریافت کند.

بعد از ورود، بهتر است بخش‌های اصلی پنل را بررسی کنید:

• مدیریت صفحات
• مدیریت نوشته‌ها
• مدیریت محصولات در سایت فروشگاهی
• مدیریت کاربران
• مدیریت فرم‌ها
• مدیریت رسانه‌ها
• تنظیمات اصلی سایت

البته سطح دسترسی باید با ساختار امنیتی پروژه هماهنگ باشد و لازم نیست همه افراد به بالاترین سطح دسترسی دسترسی داشته باشند.

۱۰. دسترسی دامنه و هاست را مشخص کنید

یکی از مهم‌ترین بخش‌های تحویل پروژه، مشخص بودن مالکیت و دسترسی به زیرساخت سایت است.

باید مشخص باشد:

• دامنه متعلق به چه شخص یا مجموعه‌ای است؟
• پنل مدیریت دامنه در اختیار چه کسی است؟
• هاست یا سرور توسط چه مجموعه‌ای مدیریت می‌شود؟
• دسترسی لازم برای مدیریت آن در اختیار چه کسی است؟
• تاریخ تمدید دامنه و هاست مشخص است؟

این اطلاعات بهتر است از ابتدا در قرارداد مشخص شده باشند و در زمان تحویل نیز وضعیت آن‌ها روشن باشد.

۱۱. مالکیت فایل‌های پروژه را مشخص کنید

اگر برای طراحی سایت فایل‌های اختصاصی تولید شده‌اند، مشخص کنید کدام فایل‌ها باید به کارفرما تحویل داده شوند.

برای مثال:

• فایل‌های لوگو
• تصاویر اصلی
• فایل‌های طراحی رابط کاربری در صورت توافق
• تصاویر وکتور
• فایل‌های گرافیکی اختصاصی
• محتوای تولیدشده برای سایت

این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که در آینده قرار باشد تیم دیگری روی سایت کار کند.

۱۲. ابزارهای متصل به سایت را بررسی کنید

بعضی سایت‌ها به سرویس‌های مختلف متصل هستند. در زمان تحویل باید مشخص باشد چه ابزارهایی روی سایت فعال هستند و مالکیت حساب مربوط به آن‌ها با چه کسی است.

برای مثال:

• ابزارهای تحلیل بازدید
• ابزارهای مدیریت سرچ
• سرویس ایمیل
• درگاه پرداخت
• سرویس پیامکی
• ابزارهای بازاریابی
• سرویس‌های خارجی مورد استفاده در سایت

بهتر است حساب‌های اصلی به نام یا تحت کنترل خود کسب‌وکار باشند، نه اینکه تمام وابستگی‌های مهم سایت به حساب شخصی پیمانکار محدود شود.

۱۳. نسخه پشتیبان را فراموش نکنید

یکی از موارد مهم در زمان تحویل، مشخص بودن وضعیت بکاپ است.

از شرکت یا فرد مجری بپرسید:

• آیا از سایت نسخه پشتیبان تهیه شده است؟
• بکاپ شامل چه بخش‌هایی است؟
• بکاپ کجا نگهداری می‌شود؟
• برنامه بکاپ‌گیری آینده چیست؟
• در صورت بروز مشکل، مسئول بازیابی اطلاعات چه کسی است؟

بکاپ فقط برای روز تحویل نیست و باید برای دوره پس از راه‌اندازی نیز برنامه مشخصی داشته باشد.

۱۴. سایت را با چند مرورگر و دستگاه بررسی کنید

یک سایت ممکن است در مرورگر یا دستگاه خاصی بدون مشکل باشد اما در شرایط دیگری ایراد داشته باشد.

برای همین بهتر است صفحات مهم را با چند مرورگر رایج و در صورت امکان روی کامپیوتر و موبایل بررسی کنید.

هدف از این کار پیدا کردن تمام اختلاف‌های جزئی نیست؛ بلکه باید مطمئن شوید عملکردهای اصلی سایت در محیط‌های متداول به‌درستی کار می‌کنند.

۱۵. خطاهای مهم را قبل از تأیید نهایی مشخص کنید

اگر در زمان بررسی مشکلی پیدا شد، همه ایرادها را به یک اندازه در نظر نگیرید.

برای مثال:

• بحرانی: پرداخت کار نمی‌کند یا فرم اصلی ارسال نمی‌شود.
• مهم: یک بخش اصلی در موبایل درست نمایش داده نمی‌شود.
• جزئی: فاصله یک بخش یا اندازه یک آیکون نیاز به اصلاح دارد.

این دسته‌بندی کمک می‌کند قبل از تحویل نهایی، مشکلاتی که واقعاً مانع استفاده از سایت هستند در اولویت قرار بگیرند. در فرایندهای حرفه‌ای توسعه نیز تست و رفع ایرادهای مهم پیش از انتشار بخشی از فرایند تحویل محسوب می‌شود.

۱۶. آموزش مدیریت سایت را دریافت کنید

اگر قرار است کارفرما خودش سایت را مدیریت کند، فقط دریافت رمز عبور کافی نیست.

باید نحوه انجام کارهای اصلی را نیز بداند؛ مثلاً:

• اضافه کردن نوشته
• ویرایش صفحه
• افزودن محصول
• بارگذاری تصویر
• مدیریت سفارش‌ها
• مدیریت کاربران
• مشاهده پیام‌های فرم
• به‌روزرسانی محتوای سایت

اگر آموزش در قرارداد آمده، بهتر است مشخص شود آموزش به صورت جلسه آنلاین، ویدیوی ضبط‌شده، فایل متنی یا روش دیگری ارائه خواهد شد.

۱۷. مشخص کنید پشتیبانی بعد از تحویل چگونه است

پروژه بعد از تحویل ممکن است همچنان به پشتیبانی نیاز داشته باشد. بنابراین بهتر است قبل از تأیید نهایی، شرایط پشتیبانی کاملاً روشن باشد.

موارد مهم عبارت‌اند از:

• مدت پشتیبانی اولیه
• نوع مشکلات تحت پوشش
• زمان پاسخ‌گویی
• هزینه خدمات خارج از قرارداد
• هزینه توسعه امکانات جدید
• مسئولیت به‌روزرسانی سایت
• مسئولیت تهیه بکاپ

۱۸. تحویل سایت را با یک صورت‌جلسه ساده ثبت کنید

بهتر است تحویل پروژه فقط به یک پیام مثل «سایت تحویل شد» محدود نشود.

یک صورت‌جلسه یا سند ساده می‌تواند مشخص کند:

• چه امکاناتی تحویل شده‌اند
• چه دسترسی‌هایی تحویل داده شده‌اند
• چه فایل‌هایی تحویل شده‌اند
• چه مواردی هنوز نیاز به اصلاح دارند
• پشتیبانی تا چه تاریخی ادامه دارد
• تاریخ تحویل نهایی چه زمانی است

این سند برای پروژه‌های بزرگ‌تر اهمیت بیشتری دارد، چون محدوده تحویل را شفاف‌تر می‌کند.

چک‌لیست نهایی تحویل سایت برای کارفرما

چند اشتباه رایج کارفرما هنگام تحویل سایت

• تأیید سایت فقط بر اساس ظاهر صفحه اصلی
• نداشتن دسترسی به دامنه
• وابسته بودن تمام حساب‌ها به ایمیل شخصی طراح
• تست نکردن فرم‌ها و فرایندهای اصلی
• نادیده گرفتن نسخه موبایل
• نداشتن نسخه پشتیبان
• مشخص نکردن وضعیت پشتیبانی
• تحویل گرفتن سایت بدون آموزش مدیریت
• تأیید پروژه بدون ثبت ایرادهای باقی‌مانده
• تصور اینکه تحویل سایت به معنی پایان همیشگی نیاز به نگهداری است

تحویل سایت به معنی پایان کار نیست

راه‌اندازی سایت پایان یک مرحله از پروژه است، نه پایان چرخه عمر سایت. بعد از تحویل، موضوعاتی مثل نگهداری، به‌روزرسانی، امنیت، بکاپ، بهبود عملکرد و مدیریت محتوا همچنان اهمیت دارند.

حتی قابلیت‌هایی که در زمان تحویل کاملاً درست کار می‌کنند، ممکن است بعداً به دلیل تغییر محتوا، افزونه‌ها، سرویس‌های خارجی یا نیازهای جدید کسب‌وکار نیاز به بررسی داشته باشند.

به همین دلیل بهتر است از همان زمان تحویل، مسئولیت هر بخش برای دوره بعد از راه‌اندازی مشخص باشد.

جمع‌بندی

چک‌لیست تحویل پروژه سایت به کارفرما کمک می‌کند تحویل را از یک اتفاق ساده به یک فرایند قابل بررسی تبدیل کند. بررسی صفحات، فرم‌ها، نسخه موبایل، سرعت، دسترسی‌ها، دامنه، هاست، فایل‌ها، بکاپ، ابزارهای متصل و شرایط پشتیبانی، بخش‌هایی هستند که بهتر است قبل از تأیید نهایی بررسی شوند.

مهم‌تر از همه، کارفرما باید بداند دقیقاً چه چیزی تحویل گرفته و بعد از تحویل، مسئولیت هر بخش بر عهده چه کسی است. وقتی این موارد از ابتدا شفاف باشند، احتمال اختلاف و سوءتفاهم بعدی کمتر می‌شود و سایت نیز برای ادامه فعالیت آماده‌تر خواهد بود.

سؤالات متداول

آیا کارفرما باید تمام بخش‌های فنی سایت را بررسی کند؟

خیر. لازم نیست کارفرما برنامه‌نویس باشد. بهتر است عملکردهای اصلی، ظاهر، محتوا، دسترسی‌ها و مواردی را که در قرارداد توافق شده بررسی کند و برای بررسی فنی عمیق‌تر از فرد متخصص کمک بگیرد.

مهم‌ترین دسترسی‌هایی که هنگام تحویل سایت باید مشخص باشند چیست؟

بسته به پروژه، دسترسی پنل مدیریت سایت، دامنه، هاست یا سرور و ابزارهای متصل به سایت از مهم‌ترین موارد هستند. مالکیت و سطح دسترسی هرکدام باید متناسب با قرارداد مشخص شود.

آیا سرعت سایت باید قبل از تحویل بررسی شود؟

اگر عملکرد و بهینه‌سازی سرعت بخشی از پروژه است، بله. بهتر است عملکرد صفحات مهم بررسی شود و در صورت نیاز از ابزارهای سنجش عملکرد برای شناسایی مشکلات استفاده شود.

آیا دریافت بکاپ هنگام تحویل سایت ضروری است؟

داشتن نسخه پشتیبان از وضعیت تحویل می‌تواند بسیار مفید باشد. علاوه بر آن، باید مشخص شود پس از تحویل چه کسی و با چه برنامه‌ای از سایت بکاپ تهیه خواهد کرد.

اگر بعد از تحویل سایت یک مشکل پیدا شد چه کار کنیم؟

ابتدا بررسی کنید مشکل مربوط به محدوده پروژه و موارد توافق‌شده است یا یک درخواست جدید محسوب می‌شود. سپس آن را طبق روند پشتیبانی یا اصلاحات تعیین‌شده در قرارداد پیگیری کنید.

آیا بعد از تحویل سایت هنوز به طراح سایت نیاز داریم؟

لزومی ندارد تمام کارهای سایت همیشه توسط طراح اولیه انجام شود، اما سایت معمولاً به نگهداری، به‌روزرسانی، رفع خطا و توسعه نیاز خواهد داشت. مهم این است که مسئولیت این موارد از ابتدا مشخص باشد.